Ontdek de veelzijdigheid van het Wase erfgoed!

Polder van Sinaai-Daknam

Op 19 september 2003 vierde de Polder Sinaai-Daknam zijn 75-jarig jubileum. Met een academische zitting aan het pompgemaal Hondsnest – waar de wieg van de polder heeft gestaan – en de daarop aansluitende eerste spadesteek van het integraal waterbeheersingsproject Armentruyenbeek, werd aan dit jubileum op een boeiende manier gestalte gegeven. Tegelijkertijd werd het jubileumboek voorgesteld dat de passende titel meekreeg “van strijd tegen het water tot integraal waterbeheer”. Ter gelegenheid van het project "De Potige Polders" zet de Polder Sinaai-Daknam nu haar archief open voor de Erfgoedbank Waasland en geeft zo inzicht in een eeuw werking.

Overstromingen in de Hondsnest

Het initiatief tot oprichting van de “groote watering van Sinay” – de voorloper van de latere polder Sinaai-Daknam – wordt in 1926 genomen door de Belgische boerenbond. Aanleiding hiervoor vormen de grote overstromingen van de 20-er jaren en de vaststelling dat nagenoeg permanent ongeveer 600 ha vruchtbare landbouwgrond onder water staat. De oprichting wordt sterk gecontesteerd door verschillende groot-grondbezitters.
Zij vrezen de grote kosten die de inrichting van de watering met zich meebrengt en wijzen de Belgische staat aan als grote verantwoordelijke voor de steeds weerkerende wateroverlast. De staat laat immers de Moervaart en de andere waterlopen verzanden …

Op 20 september 1928 wordt het koninklijk besluit getekend en wordt het ambtsgebied van de groote watering van Sinay, 1.600 ha groot, vastgelegd. De verbondenheid met de gemeente Sinaai is opmerkelijk: Eduard De Beule, burgemeester, wordt de eerste dijkgraaf, in 1931 wordt Jan Lecocq, gemeentesecretaris, als eerste ontvanger-griffier aangesteld.

De eerste opdrachten

Het bestuur staat onmiddellijk voor een immense opdracht: de inrichting en droogmaking van de watering. Hiertoe dienen de eigenaars een bijdrage te leveren van 0 tot 1.450 BEF/ha, afhankelijk van de vochtigheidsklasse (1 tot 7) waartoe het perceel behoort. Het sluitstuk van de droogmakingswerken vormt het pompgemaal Hondsnest, dat op zondag 25 september 1932 – net voor de jaarmarkt - plechtig wordt ingehuldigd. Met zijn motor van 100 PK heeft de pomp een capaciteit van 120 m³/minuut en is deze tegelijkertijd de grootste van België.

Na deze grootscheepse inrichtingswerken dienen zich nieuwe problemen aan: de bedenkelijke staat van de dijken van de Stekense vaart, de vreemde waters die binnen de watering komen en door het pompgemaal moeten worden verpompt, het bepalen van een pompstandregel.
Van watering tot polder – grote saneringswerken in de jaren ‘60. Onder impuls van dijkgraaf Jozef “meester” Maes en ontvanger-griffier Frans Coppens worden in de 60-er jaren grote saneringswerken uitgevoerd. Deze werken bestaan uit de oprichting van een (hulp)pompstation aan de Keizerstraat op de Moervaart, gecombineerd met grootschalige bedijkingswerken van verschillende waterlopen (o.a. Molenbeek, Ransbeek, Belselebeek, …).

Deze bedijkingswerken zorgen ervoor dat de vreemde waters hydrologisch gescheiden worden van de eigen waters en onafhankelijk - op gravitaire wijze – uitmonden in de Moervaart en Stekense vaart. De eigen waters worden door middel van de 2 pompgemalen verpompt. Ook de uitbreiding van de polder met ongeveer 1.100 ha (omgeving Hulstbaan/Leestraat) past binnen dit saneringsproject. Ingevolge de wet op de polders van 3 juni 1957 wordt de watering omgevormd tot polder van groot Sinaai en omliggende gebieden.

Uitbreiding van het ambtsgebied

In 1969 fuseert de polder met de polder van Daknam en de polder van de Leebrugse meersen en worden twee pompgemalen aan het patrimonium toegevoegd. De volledige renovatie van deze twee verouderde pompgemalen wordt een belangrijke opdracht. In 1974 wordt het pompgemaal
Hondsnest volledig vernieuwd. De polder Sinaai-Daknam ontstaat in 1977 na een fusie met de polders Heimeersen Stekene en Koebrug Sinaai en wordt in totaal 5.800 ha groot.

Integraal waterbeheer

Reeds in 1977 worden de eerste stappen in de richting van integraal waterbeheer gezet: twee stuwen op de Fondatiebeek zullen de polder in staat stellen verdroging tegen te gaan. Thans bezit het polderbestuur 7 stuwen (o.a. Klaverbeek en Ransbeek). Ook de aanplanting van 250 linden in
Aartdreef (op de oever van de Fondatiebeek) en 100 eiken in Waterstraat (op de dijk van de Ransbeek) – eveneens in 1977, moet voor die tijd als revolutionair genoemd worden. Het project Armentruyenbeek - waarvan de werken in het voorjaar van 2004 onder leiding van toenmalig dijkgraaf Paul Vercauteren starten - integreert de principes van het moderne waterbeheer in een van oorsprong waterkwantiteitsproject.

Dankzij dit grootschalige project, afgewerkt medio 2005, kon de dorpskern van Sinaai reeds meerdere malen volledig gevrijwaard worden van overstromingen.

Sluitstuk

In de jaren ‘60 werd ter hoogte van het Molsbroek een ondoorlaatbare dam in de Durme geplaatst om het centrum van Lokeren te beschermen tegen de getijdenwerking. Vandaag, 50 jaar later, worden de nadelen van deze ingreep duidelijk. Hierdoor werd de afwatering immers omgekeerd en
moet het westelijk deel van het Waasland afwateren via het kanaal Gent-Terneuzen, dat in functie van de scheepvaart, maar ook ter beveiliging van de stad Gent, hoge waterstanden kent. De verhoogde waterpeilen verhinderen de werking van de pompgemalen en zorgen voor opstuwing in
de waterlopen. De bouw van een pompgemaal op de dam in Lokeren dat het water terug overpompt naar de Tijdurme en Zeeschelde zal hiervoor een definitieve oplossing bieden.

75 jaar te boek

Het boek van de hand van Filip Brokken en Wim De Greyt vertelt op boeiende, anecdotische wijze het verhaal over de voorbije 75 jaar. Alle dijkgraven, bestuurs- en personeelsleden passeren de revue. De dijkbreuken op de Stekense vaart, de heraanleg van de Cadzandstraat, de werkelijke procedureslagen om grote infrastructuurwerken tot een goed einde te brengen, … alle belangrijke mijlpalen komen aan bod. Ook aan de wankele toekomst van de polders en wateringen in de marge van het decreet integraal waterbeheer dd. 9 juli 2003 wordt niet voorbijgegaan.
Het boek – 112 blz - is rijkelijk geïllustreerd met een 30-tal foto’s en documenten en is te koop in het deel-gemeentehuis van Sinaai (bureel polder Sinaai-Daknam) en op de stedelijke dienst landbouw-patrimonium tegen de symbolische prijs van 5 EUR.

(tekst: Filip Brokken, filip.brokken@sint-niklaas.be)

Bekijk tentoonstelling
Delen Facebook Twitter Delicious Send to a friend