Modieus!

Voor de vrouw: variatie troef!

De evolutie in de mode voor de vrouw is een stuk opvallender dan bij de mode voor de man. Tijdens de ca. 100 jaar die we hier gedocumenteerd zien, varieert het ideaalbeeld voor de vrouw enorm. De oudste foto's in de collecties tonen nog de grote gepofte gigot-mouwen en ingesnoerde wespentailles  die tegen het einde van de 19de eeuw echter uit de mode waren geraakt. Ze leven nog wat door in de geaccentueerde schouderstukjes (die enkele jaren geleden opnieuw in de mode raakten) en strakke bovenstukjes. Voor sommige vrouwen is duidelijk dat ze wat achterop lopen op de nieuwste modes: zeker de foto's van oudere vrouwen tonen kledij die al enkele decennia meeging, met bijvoorbeeld het typische kleine hoedje (vaak van fluweel of bont en versierd met kant) dat bovenop het gerimpelde hoofd prijkt.

Tegen de eeuwwisseling waren de strakke kleden geëvolueerd naar de lossere kledij met een meer natuurlijke lijn, die in het begin 20ste eeuw verder versoepelde en uiteindelijk uitmondde in de typische twenties-kleedjes. Tegen die tijd zou het niet ongewoon zijn voor een vrouw om wijde broeken te dragen, hoewel onze collecties hier nog geen beelden van tonen. Voor deze periode bevinden zich toevallig ook een reeks huwelijksfoto's in de collectie waarop duidelijk te zien is dat een trouwkleed in witte tule nog lang niet de algemene mode was.

Na de Tweede Wereldoorlog zien we dan weer duidelijk een verschil tussen de oude en de jongere generatie, waarbij deze laatste kiest voor fijne maatpakjes en de wijde rokjes van de New Look (denk aan het Grace Kelly ideaalbeeld) die met hun smalle taille duidelijk teruggrijpen naar de vroegere wespentailles. Korsetten zijn opnieuw geen overbodige luxe om deze kleren te kunnen dragen. De daaropvolgende decennia zijn minder goed gedocumenteerd in de erfgoedbank, maar ze herhalen als het ware wat er aan het begin van de eeuw was gebeurd: de kledij wordt opnieuw losser, zeker voor jongere meisjes en voor iedereen in de hippie-subcultuur (die al snel de mainstream zou worden). Tijdens de jaren '60 zal het korset ook helemaal verdwijnen, behalve bij de generatie die de oorlog nog had meegemaakt.

En voor de man?

Voor de man evolueert de kledij minder opvallend, zeker voor wat de statige portretten betreft: een maatpak met das zet hier decennialang de toon. De maatpakken zien we ook overal terugkomen; pas sinds enkele decennia zijn ze niet langer de standaard buitenshuis-outfit voor de man. In de openlucht bedekken lange en wijde 'pardesus' de kostuums.

De oudere foto's uit de collectie tonen nog de hard gesteven en hoog opstaande kragen die op het hemd werden vastgemaakt en waarop een smalle das werd gedragen. Wellicht zullen sommige van deze mannen ook geen volledig gesteven hemd gedragen hebben, maar wel een los hemd  met enkel aan de voorzijde, waar ze zichtbaar was, een ovalen stuk gesteven en kraaknette stof. De mannen of onze oudste foto's zullen geen korsetten gedragen hebben, maar nog tot rond 1850 behoorde dit zeker tot de mogelijkheden voor de modebewuste man. Gaandeweg worden de pakken soepeler, de dassen langer en de kragen kleiner. 

Foto's waarop mannen andere kledij dragen zijn, zeker voor de vroege periodes, minder makkelijk vindbaar. Ze tonen tussen de wereldoorlogen wel losse truien en de typische pofbroeken die bijvoorbeeld ook in oude Kuifje-strips en de eerste Suske en Wiske albums van de jaren '40 te zien zijn. Ook na de oorlogen zien we meer losse kleren voorkomen, maar voor een goed beeld van vrijetijdskledij zouden we verder op zoek moeten gaan in de fotocollecties van de Wase families.

Kinderen: pronken op klasfoto's en in kostuum

De meest opvallende foto's voor kinderkledij komen uit de schoolse wereld. Hier zien we op de oudste foto's strakke uniforms maar ook een aantal opvallend luxueus geklede kinderen, inclusief juwelen en bontkragen. De kinderen komen over als mini-volwassenen, zowel de gemantelde meisjes als de jongens met hun pet en maatpakjes met korte broek die we ook nog tegenkomen op de Expo '58 foto's. Opvallend is ook hoe sommige klasfoto's een klasseverschil laten zien: naast een meisje met bontkraag kan een kind met eenvoudig zwart kleed en klompen staan, of een schipperskind in schooluniform. De armsten zijn blootsvoets te zien op de klasfoto's.

Uit de familiale sfeer zijn in de colecties weinig kinderfoto's beschikbaar. Vaak werden die ook genomen ter gelegenheid van een fotosessie in de studio, of op processies of communies. Een echt beeld van de dagelijkse kledij van het kind leveren ze daarom niet op, maar algemeen volgen de kinderkleren wel de  mode van de volwassenen. Voor de jaren '40 en '50 zijn bijvoorbeeld enkele portretten te zien waarin de nieuwe modes van de tijd doorschijnen in de kapsels en wijde kragen. De parallel tussen volwassene en kind staat hier in groot contrast met de periode vóór de 19de eeuw, toen zeker de jongere kinderen een volledig eigen kledingstijl hadden.

Vertekend beeld? Help mee de geschiedenis recht te zetten!

De foto's in de Erfgoedbank Waasland geven een goed beeld van de evoluties in modestijlen van de laatste jaren van de 19de eeuw tot de jaren '80 van de 20ste eeuw. Wat we daarbij echter niet uit het oog mogen verliezen, is dat de meeste van deze foto's genomen werd voor bijzondere gelegenheden. De mensen op foto waren dus meer uitgedost dan dagdagelijks het geval zou zijn. Het verschil tussen de familieportretten van de hogere en de lagere klassen is op zich al meteen duidelijk, maar het onderscheid tussen de dagelijkse kledij van deze twee klasses zal nog een stuk groter geweest zijn dan we kunnen afleiden uit deze foto's alleen. Doordat veel collecties zich richten op oude foto's krijgen we ook nog niet meteen een beeld van de flower power in de jaren '60 of van de modes uit de jaren '70 en '80. Ook de vraag of de mode in de stad erg anders was dan op het platteland is niet meteen te beantwoorden.

We maken er daarom ook werk van om deze verschillende periodes beter in kaart te brengen, en daar kan elke bezoeker op de site mee helpen. Heb je foto's die het dagelijks leven in beeld brengen en daarmee een goed idee geven van veranderende mode? Of heb je misschien foto's of afbeeldingen liggen voor de periode vóór 1900? Dan kan je de Erfgoedcel Waasland contacteren op erfgoedcel [at] interwaas.be om te kijken of dit mee op de bank kan.

Meer weten over de geschiedenis van de mode? Dan kan je een kijkje nemen in enkele van de modemusea Hasselt, Antwerpen of Brussel (vooral het laatste heeft veel aandacht voor pre-20ste eeuwse kledij). Op de website van het Victoria and Albert museum (London) vind je een reeks korte thematische overzichten  van de modegeschiedenis die meestal ook van toepassing zijn op het continent.